Tháp Nhạn không chỉ là một điểm ngắm cảnh trên cao ở Tuy Hòa. Nằm trên núi Nhạn, bên sông Đà Rằng, ngọn tháp Chăm cao 23,5 m này là tháp Chăm duy nhất còn tồn tại tương đối nguyên vẹn tại Phú Yên và đã được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt. Được xây dựng từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 13, công trình lưu giữ những kỹ thuật xây dựng gạch đặc trưng của người Chăm, với các viên gạch nung được ghép khít và kết cấu tháp nhiều tầng thu nhỏ dần về phía đỉnh. Giá trị đặc biệt của di tích nằm ở sự gắn kết giữa kiến trúc, tín ngưỡng và cảnh quan.
Hãy cùng tìm hiểu lịch sử phía sau Tháp Nhạn, những chi tiết đáng chú ý khi tham quan và những điều di tích này cho thấy về văn hóa Chăm tại Phú Yên.
Tháp Nhạn: Biểu tượng Chăm nổi tiếng nhất Phú Yên
Tháp Nhạn là công trình Chăm còn tồn tại dễ nhận thấy nhất tại Tuy Hòa và cũng là một trong những địa điểm tiêu biểu để tìm hiểu sự kết hợp giữa tín ngưỡng, kiến trúc và cảnh quan của người Chăm. Tháp nằm gần đỉnh núi Nhạn, nhìn ra sông Đà Rằng và thành phố hiện đại bên dưới.
Tháp Nhạn được xây dựng khi nào và vì mục đích gì?
Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam xác định Tháp Nhạn có niên đại khoảng cuối thế kỷ 11 đến đầu thế kỷ 12, trong khi một số nguồn văn hóa chính thức sử dụng mốc thời gian rộng hơn, từ thế kỷ 10 đến thế kỷ 13. Công trình do người Chăm xây dựng với mục đích thờ phụng, thay vì phục vụ phòng thủ hay làm nơi ở.
Các tháp thờ là một phần quan trọng trong kiến trúc tín ngưỡng Chăm ở miền Trung Việt Nam. Tại Tháp Nhạn, mục đích này vẫn được thể hiện qua hướng xây dựng, hình dáng vươn cao của công trình và việc nơi đây tiếp tục được sử dụng cho các hoạt động tín ngưỡng của cộng đồng địa phương. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cho rằng di tích có ý nghĩa trong việc tìm hiểu quá trình giao thoa về sau giữa tín ngưỡng Chăm và Việt, thay vì chỉ phản ánh một giai đoạn lịch sử duy nhất.
Kiến trúc và thiết kế Tháp Nhạn
Tháp Nhạn cao gần 23,5 m, với phần đế hình vuông dài khoảng 10 m mỗi cạnh. Công trình gồm bốn tầng, thu nhỏ dần về phía trên, tạo nên dáng tháp cao và thuôn đặc trưng của các tháp đền Chăm.
Tháp được xây chủ yếu bằng gạch nung xếp khít vào nhau, với các mạch nối khó nhìn thấy từ bên ngoài. Cửa chính quay về hướng Đông, phía trên là vòm bậc cấp, trong khi các cửa giả xuất hiện ở những phần phía trên của tháp. Ở đỉnh tháp, các lớp gạch xây dẫn lên một chi tiết bằng đá có hình dáng như nụ sen.
So với những công trình Chăm có nhiều hoa văn trang trí hơn ở các khu vực khác của Việt Nam, Tháp Nhạn có phần trang trí bên ngoài tương đối tiết chế. Vì vậy, khi tham quan, du khách nên chú ý đến cách xếp gạch, tỷ lệ và hình dáng tổng thể của ngọn tháp – đây là những chi tiết đặc biệt đáng quan sát.
Tháp Nhạn cho thấy gì về văn hóa Chăm tại Phú Yên?
Tháp Nhạn có giá trị không chỉ vì đây là một công trình cổ còn tồn tại. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định đây là tháp Chăm duy nhất còn tương đối nguyên vẹn tại khu vực Phú Yên, đồng thời nhấn mạnh giá trị của di tích trong việc nghiên cứu kiến trúc, nghệ thuật, tôn giáo Chăm và sự giao thoa văn hóa. Năm 2018, Tháp Nhạn được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.
Vị trí của tháp cũng giúp làm rõ sự hiện diện lâu đời của người Chăm trong khu vực. Từ núi Nhạn, ngọn tháp nhìn xuống đồng bằng ven sông và khu vực về sau phát triển thành Tuy Hòa. Khi đặt cùng những dấu tích khảo cổ khác được phát hiện trên địa bàn Phú Yên, Tháp Nhạn trở thành một phần của bức tranh lịch sử rộng lớn hơn thay vì một di tích đứng riêng lẻ.
Với du khách ngày nay, đây chính là giá trị đặc biệt của Tháp Nhạn: bạn vẫn có thể đứng cạnh một công trình tôn giáo Chăm còn tồn tại và nhìn thẳng ra thành phố hiện đại đã phát triển xung quanh di tích.
Bối cảnh lịch sử quanh Tháp Nhạn
Núi Nhạn và vị trí của Tháp Nhạn
Tháp Nhạn nằm trên một khu đất tương đối bằng phẳng gần đỉnh núi Nhạn, ở phía Bắc sông Đà Rằng. Thông tin du lịch chính thức xác định di tích nằm gần sông và là một công trình tôn giáo Chăm được xây dựng tại đây vào khoảng cuối thế kỷ 11 đến đầu thế kỷ 12.
Vị trí trên cao tạo nên mối liên hệ rõ nét giữa di tích và cảnh quan xung quanh. Từ núi Nhạn, du khách có thể nhìn qua sông Đà Rằng, vùng đồng bằng thấp và thành phố Tuy Hòa bên dưới. Bối cảnh này giúp giải thích vì sao Tháp Nhạn mang một nét khác biệt so với những di tích được bao quanh bởi bảo tàng hoặc công viên khảo cổ: công trình lịch sử vẫn giữ mối liên hệ trực quan với cảnh quan xung quanh.
Khi tham quan, bạn nên dành thời gian quan sát cả khu vực bên ngoài tháp. Tầm nhìn ra sông Đà Rằng và Tuy Hòa giúp hình dung rõ hơn cách di tích Chăm này hiện diện trong một thành phố hiện đại đang không ngừng phát triển.
Từ di sản Chăm đến Tuy Hòa hiện đại
Tháp Nhạn đã tồn tại qua nhiều biến động lớn của khu vực, bao gồm các giai đoạn chiến tranh và những đợt trùng tu về sau. Hồ sơ chính thức ghi nhận công trình từng bị hư hại trong Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất và được sửa chữa vào những năm 1960. Năm 1988, di tích được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, sau đó được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt.
Vai trò của Tháp Nhạn cũng tiếp tục thay đổi theo thời gian. Di tích không chỉ được xem là một dấu tích khảo cổ; các hoạt động tín ngưỡng và văn hóa địa phương đã dần hình thành xung quanh nơi đây, tạo nên những lớp giao thoa giữa tín ngưỡng Chăm và Việt. Quy hoạch bảo tồn quốc gia hiện nay cũng xác định Tháp Nhạn là bằng chứng cho quá trình phát triển lâu dài của Tuy Hòa và sự giao thoa giữa văn hóa, tín ngưỡng Việt Nam và Chăm.
Ngày nay, Tháp Nhạn vẫn là một trong những điểm di sản dễ nhận biết nhất của Tuy Hòa. Các kế hoạch bảo tồn hiện tại hướng đến việc bảo vệ di tích cùng cảnh quan xung quanh, đồng thời phát huy vai trò của nơi đây như một điểm văn hóa và điểm tham quan gắn với hệ thống các tháp Chăm rộng lớn hơn ở miền Trung Việt Nam.
Lên kế hoạch tham quan Tháp Nhạn
Thời điểm lý tưởng để tham quan Tháp Nhạn
Buổi sáng sớm hoặc cuối buổi chiều thường dễ chịu hơn, đặc biệt nếu bạn muốn dành thời gian đi bộ quanh khu vực trên đỉnh núi ít có bóng râm. Cuối buổi chiều cũng là lúc bạn có thể ngắm Tuy Hòa, vùng đồng bằng xung quanh và sông Đà Rằng trong ánh sáng dịu hơn.
Bạn có thể dành khoảng 30–60 phút cho một chuyến tham quan thong thả, tùy vào thời gian muốn tìm hiểu kiến trúc và ngắm cảnh xung quanh. Giờ mở cửa có thể thay đổi, vì vậy hãy kiểm tra thông tin mới nhất tại địa phương trước khi đến thay vì dựa vào các lịch mở cửa cũ được đăng trước đó.
Cách đến Tháp Nhạn
Tháp Nhạn nằm trên núi Nhạn, Tuy Hòa, ở phía bắc sông Đà Rằng. Vì nằm trong thành phố, bạn có thể dễ dàng kết hợp tham quan Tháp Nhạn với biển Tuy Hòa, Tháp Nghinh Phong hoặc dùng bữa tại khu vực trung tâm.
Từ TUI BLUE Tuy Hoa, thông tin điểm đến hiện tại của khách sạn cho biết thời gian di chuyển dự kiến đến Tháp Nhạn khoảng 5 phút. Taxi hoặc ô tô riêng là lựa chọn đơn giản nhất với hầu hết du khách, đặc biệt vào những thời điểm trời nóng.
Lưu trú tại Tuy Hòa và khám phá di sản Chăm
TUI BLUE Tuy Hoa là điểm lưu trú thuận tiện để khám phá Tháp Nhạn và các điểm tham quan văn hóa khác quanh thành phố. Thông tin điểm đến hiện tại của khách sạn cho biết Tháp Nhạn cách khoảng 5 phút lái xe, giúp du khách dễ dàng ghé thăm vào buổi sáng hoặc cuối buổi chiều mà không cần dành cả ngày cho chuyến tham quan.
Sau khi tham quan Tháp Nhạn và núi Nhạn, bạn có thể trở về khách sạn để nghỉ ngơi và tận hưởng khoảng thời gian thư thả hơn, chẳng hạn như bơi tại Hồ bơi bốn mùa, trải nghiệm chăm sóc sức khỏe tại Lumiere Wellness & Healing Club hoặc dùng bữa tại một trong các nhà hàng của khách sạn. Nhờ đó, bạn có thể kết hợp khám phá lịch sử và di sản của Tuy Hòa với một kỳ nghỉ thoải mái hơn.
Khám phá TUI BLUE Tuy Hoa và lên kế hoạch cho kỳ nghỉ kết hợp di sản Chăm, tham quan thành phố và những khoảng thời gian thư giãn.
